W sumie, gdy nie piszę nic na swoim blogu, to też jest ciekawie, bo uaktywniają się wtedy szanowni czytelnicy i czytelniczki, i okazuje się, że mają wiele do powiedzenia. A ja przynajmniej, zamiast pisać, mogę sobie z przyjemnością poczytać.

Jakoś ostatnio rzeczywiście nie chce mi się pisać. Męczy to, że trzeba by wciąż o tym samym. Wystawa Fussa w Pradze została zniszczona, ale on chyba zagrał trochę nie fair (zrównywanie katów i ofiar wydaje się dość przerażające, chociaż widzę w tym pewien ponury potencjał).

Wciąż coś nowego wysyłają Krasnale, cudny obrazek przysłali dzisiaj z okazji wykładów Žižka w Poznaniu, ale u licha mój blog nie jest po to, aby reklamować działalność The Krasnals. W końcu mają swój blog.

Jakiś czas temu wymyśliłam zjawisko artystycznego bazgrolizmu i chciałam połączyć sztukę Basi Bańdy (to przy okazji przyznania jej nagrody Arteonu, w czym miałam swój skromny udział), prace chłopców z Krechy z animacją „Włatców móch”, ale ci ostatni jakoś mi się znudzili, więc bazgrolizm znowu odłożyłam na później.

Nie jest to dobra praktyka, bo kiedyś na blogu pisałam właśnie o tym wszystkim, co odkładałam na później...

Jutro znowu rusza rozprawa Doroty Nieznalskiej i właściwie najbardziej bolesne dla mnie jest to, że pisanie o tej sprawie byłoby jakimś strasznym powtarzaniem się.

Nie chcę się tłumaczyć w tym przydługim wstępie z własnego znudzenia. Właściwie to chcę zadać wam kilka pytań, które dotyczą poniekąd zresztą sprawy Nieznalskiej i kwestii wolności tworzenia.

Jakub Banasiak opublikował w "Obiegu" przedziwny tekst zatytułowany szumnie „Z dziejów cenzury sztuki polskiej”. 

„Pierwsza była bitwa Roku Pańskiego 1993 o Piramidę zwierząt, ostatnia - potyczka Roku Pańskiego 2001 o Pasję. I choć wynik tej ostatniej jest ciągle nieznany, to dziś jest jasne, że całą wojnę wygrała sztuka. I to na wszystkich frontach”.

No i tu zdziwienie mnie dopadło i zaczęłam się zastanawiać, jak to jest, czy rzeczywiście sztuka zyskała na procesie Nieznalskiej i w jakim sensie? Jaka wojna i o co została wygrana? Czy rzeczywiście w obronie Nieznalskiej wszyscy, jak pisze Banasiak, zjednoczyli się? I co niby ta rzekoma solidarność dała?

Można zapytać by Dorotę, czy rzeczywiście czuła jakiekolwiek wsparcie polskiego środowiska artystycznego, z wyjątkiem paru zaprzyjaźnionych z nią osób? Czy czuła wsparcie, zwłaszcza od osób, którzy nazywali ją artystką od „chuja na krzyżu”, albo od Żmijewskiego, który w Manifeście twierdził, że nie umiała wykorzystać sytuacji (opisała to kiedyś dobrze Agata Jakubowska). Jak czuje się artystka, która nie jest zapraszana do publicznych galerii?

Czy mamy obecnie do czynienia z sytuacją, że respektowana jest wolność tworzenia? Czy nic tej wolności już nie zagraża? Dlaczego tak wielu niebylejakich artystów mówi, że do pewnych instytucji wstępu nie mają i mieć nie będą?Czy nagle sztuka, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, oddzieliła się od ideologii?

Rozumiem, że Banasiak zakwalifikował mnie już do tych weteranów, o których pisze tak:

„Da się jeszcze zrozumieć weteranów, którzy żyją dawnymi zwycięstwami i czarem wojaczki, a w kolejnych tekstach powtarzają już tylko w różnych konfiguracjach to, co pisali w latach 90. i na początku niniejszej dekady. Ale co z resztą? (...), co z widzami, którzy zamieszczają swoje opinie w Internecie? Dlaczego także oni uwięzieni są w języku sprzed ponad dekady?”

Rozumiem, że według Banasiaka, wszelkie przypadki cenzury (w tym ostatnia cenzura pracy Rafała Jakubowicza, mająca w końcu miejsce w instytucji, z którą Banasiak jest blisko związany, ja zresztą też, choć nie aż tak blisko...), my – weterani sami sobie wymyśliliśmy, kreujemy je, tworzymy, bo przecież nie mamy już o czym pisać (do czego zresztą przyznałam się już na początku tego wpisu)!

Albo inaczej, to wszystko były złe prace, a złe prace, jak wynika z logiki tego tekstu, który odnosi się przede wszystkim do sprawy Żemojdzin, można cenzurować.

Chciałabym jednak przypomnieć Banasiakowi fragment Konstytucji RP, mówiący o tym, że każdemu zapewnia się prawo do wolności twórczości artystycznej, prawo do badań naukowych oraz ogłaszania ich wyników oraz prawo do wolności korzystania z dóbr kultury.

Chodzi mi najbardziej o to ostatnie prawo, o prawo widzów do oceny, czy rzeczywiście praca Żemojdzin była zła. Ktoś podjął tę decyzję za widzów, niektórzy krytycy nie widząc pracy ogłaszają jej całkowity bezsens. Hm, nawet w prawie karnym, za skazanego uznaje się dopiero osobę po wyroku, wcześniej natomiast oskarżony ma prawo do własnej wypowiedzi. Zarówno Żemojdzin, jak i później Jakubowicz, prawa do wypowiedzi zostali pozbawieni, ale zostają uznani „winnymi” (stworzenia złych prac). Swoją drogą kompletne milczenie w „Obiegu” na temat sprawy Jakubowicza też wydaje się znaczące.

 „Jadwiga Charzyńska miała szansę dokonać małego przewrotu kopernikańskiego i zakwestionować zasadność pokazywania realizacji Żemojdzin w instytucji dotowanej z publicznych pieniędzy ze względu na jej artystyczny poziom, a nie fakt, że komuś coś się skojarzyło” – stwierdza autorytarnie Banasiak, on wie już, że niepokazana praca była zła, bo przecież mówienie w sztuce o kulcie piękna, dramatach anoreksji i bulimii, kanibalizmie naszej kultury jest już kompletnie passe. A kto tak stwierdza? Banasiak, który jak rozumiem, ma się teraz za autorytet  rozstrzygający, o czym się mówi w sztuce, o czym nie. A także, jakiego języka się używa. Ja jakoś nie zauważam nowego języka mówienia o sztuce. Jeśli natomiast „my” mówimy językiem sprzed dekady, to Banasiak mówi językiem sprzed dwóch dekad. Jakoś ten backlash wciąż daje się we znaki! Nagłe zawieszenie związków sztuki i ideologii, które postuluje Banasiak, nie jest żadnym wynikiem nowatorstwa, a jedynie konserwatywnym powrotem do idei sztuki wydzielonej z powiązań społecznych i ideologicznych (tak sztuka była rozumiana w PRL-u). Sama sztuka tkwi w tym układzie, albo nie. I to nie w zależności od swoich własnych pragnień, ale jedynie w zależności od języka, którym jest opisywana.

Wracając do tekstu - dyskutowanie o poziomie niepokazanej pracy wydaje mi się bez sensu, ja sama też podejrzewałam, że to praca wtórna, ale nie mam tyle bezczelności, aby ją ocenić, dopóki jej nie widziałam! Mówienie o tym, że praca jest zła, które ma być kontrargumentem dla przeciwników cenzury, to trafianie kulą w płot, albo manipulancki chwyt poniżej pasa.

Nie rozumiem też dramatycznego tonu tego tekstu, że wszyscy tak bardzo stracili na wydarzeniu związanym z pracą Żemojdzin. Raczej wszyscy tracą na decyzjach szefów instytucji, aby czegoś nie pokazywać; decyzjach kompletnie nieliczących się z widzami. Znowu widzowie traktowani są jak dzieci, niezdolne do jakiejkolwiek oceny (Pani Beato, to w tym właśnie tkwi największy problem, w impertynencji urzędników związanych ze sztuką i niektórych broniących ich krytyków!).

Oj, ale miały być pytania do czytelniczek i czytelników!

Jak to w takim razie jest, co straciliśmy, co zyskaliśmy na sprawie Nieznalskiej? Czy kwestia rozważań na temat cenzury jest już rzeczywiście przeżytkiem? Czy na pewno interes widzów, którzy w tym wszystkim w ogóle nie są brani pod uwagę, może tu w ogóle mieć jeszcze coś do rzeczy?

Ale, żeby nie było tak prosto: Ja też uważam, że nadużywa się pojęcia cenzura. Inną sprawą jest, czy można bronić wolności wypowiedzi w każdej sytuacji? Co ją powinno ograniczać? Czy wolność wypowiedzi może być uznawana za wartość samą w sobie? Jeśli tak, to czy powinniśmy bronić poglądów sprzecznych ze swoimi? Głupich, a może nawet nietolerancyjnych? Studenci UKS-u, którzy protestują przeciwko odwołaniu wykładu Camerona na temat zgubnych skutków homoseksualizmu, powołują się w końcu też na artykuł 73. Konstytucji RP. Czy np. Indeks 73 powinien włączyć się w obronę tejże dziwnej konferencji? Albo, czy powinien bronić Petera Fussa przedstawiającego faszystów z gwiazdami Dawida?

Nie wiem, czy w gruncie rzeczy można odpowiedzieć jednoznacznie na te pytania. Dlatego też uważam, że najciekawsze rzeczy w ogóle jeszcze w naszym środowisku nie zostały przedyskutowane, więc, jak ktoś będzie mnie nazywał weteranem, to ja idę na wojnę (sorry Tomek, że Ci podkradam tytuł ;-)!

P.S. Jeszcze jeden głos w dyskusji o sprawie Doroty Nieznalskiej - artykuł Doroty Jareckiej