Chcę wspomnieć o trzech przypadkach. Każdy z nich mógłby i powinien zostać opisany osobno, ja zaś przedstawię je w niemal telegraficznym skrócie, zadając pytania, które wydają mi się zasadnicze.

Przypadek 1: Kuszej

Parę dni temu policja aresztowała Krzysztofa Kuszeja, łódzkiego artystę, który malował obrazy ukazujące księży gwałcących dzieci. Odwoływał się w tytułach do nazw miejscowości, w których takie wydarzenia miały miejsce. Zarzuty, postawione Kuszejowi przez prokuraturę dotyczą publicznego propagowania treści o charakterze pedofilskim i pochwalania treści o charakterze pedofilskim, publicznego prezentowania treści pornograficznych oraz produkowania, rozpowszechniania, przechowywania i posiadania treści pornograficznych przedstawiających wytworzone albo przetworzone wizerunki małoletnich uczestniczących w czynnościach seksualnych.

Obejrzałam w sieci obrazy Kuszeja, są dosłowne, brutalne, trudno na nie patrzeć. Kuszej to skandalista, co nie zmienia faktu, że dotknął w swych obrazach problemu, o którym się nie mówi, którego się nie pokazuje, bo pokazać nie wolno, ale który istnieje. Obrazy te zmuszają do postawienia pytania, jak taki gwałt na dziecku może wyglądać, jak może wyglądać świat dziecka, które zostało brutalnie skrzywdzone. Każda w miarę wrażliwa i normalna osoba zaciska niemal oczy, aby czegoś takiego nie zobaczyć. Ale czy zarazem nie odwracamy się od tego problemu? Prace te przede wszystkim piętnują duchownych, którzy dopuścili się takich aktów. Zdecydowanie nie pochwalają tych treści.

Dlaczego więc Kuszej został aresztowany? Może chodziło o coś innego? Dlaczego w tym samym dniu prasa doniosła o tym, że wciąż brak zarzutów wobec byłego księdza, który znęcał się i molestował dzieci i najprawdopodobniej doprowadził 12-letniego chłopca do samobójstwa? Dlaczego gwałciciel i pedofil jest na wolności, a malarz piętnujący tego rodzaju zachowania przebywa w areszcie? Czy na tym ma polega walka z pedofilią?

Przypadek 2: LG łamie prawa pracownic w Polsce

Wczoraj media doniosły, że w jednej z korporacji działających w Polsce, podczas wizyty koreańskiego kierownictwa, kierownik działu personalnego dokonał znaczących przesunięć: przy taśmie produkcyjnej kazał zostać młodym kobietom, nieprzekraczającym czterdziestki. Starsze przesunął na nocną zmianę, a części z nich kazał ukryć się w magazynie. Wszystko po to, aby kierownictwo widziało młode i atrakcyjne pracownice. To pogwałcenie praw pracowniczych, ageism i seksizm. Faktycznie miał rację George Ritzer, gdy pisał, że w świecie makdonaldyzacji, człowiek traktowany jest jak towar na taśmie produkcyjnej, odbierana jest mu/jej godność, nie liczy się jego/jej podmiotowość. Tak działają korporacje, zaś te, które lokują swe zakłady produkcyjne w krajach rozwijających się są dużo bardziej brutalne wobec swych pracowników. Czy naprawdę wciąż chcemy o tym nie wiedzieć? Czy wciąż uważamy świat neoliberalny za idealny?

Przypadek 3: Bieg niepodległości

Ten przypadek na pozór nie ma nic wspólnego z przemocą. Wszak wiadomo, że dobrze jest biegać, mamy w Polsce modę na rozmaite maratony i biegi w różnych intencjach. 11 listopada odbędzie się Bieg Niepodległości, zaś tytuł tegorocznej edycji to: „Czas bohaterów”. Towarzyszy temu między innymi akcja „Kobieta w biegu”, która ma zachęcić kobiety do biegania i zwrócić uwagę na rolę kobiet w historii Polski niepodległej, które niejednokrotnie były pomijane w publikacjach. Tej akcji patronują feministyczne organizacje. Chodzi więc o kobiety-bohaterki, ale czy taki postulat wystarczy, by uznać tę akcję za feministyczną? Czy nie mamy tu do czynienia raczej z czymś, co określam jako „kobietyzm”? „Kobietyzm” to dla mnie po prostu mówienie o kobietach, osobiście uważam, że z feminizmem niewiele ma wspólnego. Jest to bowiem takie mówienie o kobietach np. w historii, gdzie nie analizuje się kontekstu ideologiczno-politycznego, w którym te kobiety funkcjonowały, a także nie analizuje się samej ramy, w której o tych kobietach się mówi.

A więc w przypadku Biegu Niepodległości należałoby najpierw zapytać, o jaką historię chodzi; o jaką jej wersję?, czy chodzi o krytyczne przyglądanie się historii czy o utrwalanie mitów (narodowy mit bohaterstwa – mit na wskroś romantyczny!)? Czy wzbudzanie zainteresowania historią wśród młodych ludzi (biegowi towarzyszy konkurs dla gimnazjów pod tytułem „Czas Bohaterów”) wiąże się z prowokowaniem ich do krytycznego myślenia i przygotowaniem do życia w społeczeństwie obywatelskim czy chodzi raczej o wychowywanie przyszłych patriotów zapatrzonych w dawnych bohaterów? Polaków, którzy będą stali w przyszłości na straży polskiej tradycji i polskiego narodu? A, jeśli to ostatnie, to czy nie jest to raczej próba wzmacniania prawicowych sił, reprodukowania tradycyjnego układu, w który najważniejsze hasła to Bóg, honor i ojczyzna, nie zaś wrażliwość na innych i tolerancja? Wśród „naszych bohaterów” wymieniony był Roman Dmowski, jego nazwisko znikło już na szczęście ze strony konkursu „Czas bohaterów”.

Nie odpowiem na postawione tu pytania, nie przypisuję organizatorom Biegu złych intencji. Uważam jednak za niebezpieczne liczne odwołania do historii, które pojawiają się w kulturze popularnej, w życiu społecznym, w polityce i traktują historię jako coś obiektywnego, danego z góry, nieproblematycznego i niezwiązanego z polityką i ideologią, a zarazem reprodukują historyczne mity. Bo czy naprawdę potrzebujemy romantycznego mitu bohaterów (nawet jeśli są płci żeńskiej)?